Pembahasan soal Ujian Nasional (UN) Matematika IPA jenjang pendidikan SMA untuk pokok bahasan Integral Fungsi Trigonometri.
Integral Fungsi Trigonometri
1. ∫ sin x dx = −cos x + C
2. ∫ cos x dx = sin x + C
3. ∫ sin (ax+b) dx = −1acos (ax+b) + C
4. ∫ cos (ax+b) dx = 1asin (ax+b) + C
Integral Substitusi
∫ sinnax cos ax = 1a(n+1)sinn+1ax + C
∫ cosnax sin ax = −1a(n+1)cosn+1ax + C
Sudut istimewa dalam radian
π6
|
π4
|
π3
| |
sin(θ)
|
12
|
12√2
|
12√3
|
cos(θ)
|
12√3
|
12√2
|
12
|
tan(θ)
|
13√3
|
1
|
√3
|
Sudut kuadrantal dalam radian
0
|
π2
|
π
|
3π2
|
2π
| |
sin(θ)
|
0
|
1
|
0
|
−1
|
0
|
cos(θ)
|
1
|
0
|
−1
|
0
|
1
|
tan(θ)
|
0
|
tdf
|
0
|
tdf
|
0
|
Identitias dan sifat-sifat trigonometri
sin2x + cos2x = 1
sin2x = 1 − cos2x
cos2x = 1 − sin2x
sin 2A = 2 sin A cos A
cos 2A = cos2A − sin2A
sin2x = 12 − 12cos 2x
cos2x = 12 + 12cos 2x
sin A cos B = 12(sin (A + B) + sin (A − B))
cos A sin B = 12(sin (A + B) − sin (A − B))
cos (−x) = cos x
sin (−x) = −sin x
1. UN 2005
Hasil dari ∫ cos5x dx = ...
A. −16cos6x sin x + C
B. 16cos6x sin x + C
C. −sin x + 23sin3x
D. sin x − 23sin3x
E. sin x
Pembahasan :
∫ cos5x dx
⇒ ∫ (cos2x)2 cos x dx
⇒ ∫ (1 − sin2x)2 cos x dx
Misalkan :
u = sin x
du = cosx dx
⇒ ∫ (1 − u2)2 du
⇒ ∫ (1 − 2u2 + u4) du
= u − 23u3
= sin x − 23sin3x
Jawaban : D
2. UN 2006
Nilai ∫π0sin 2x cos x dx = ...
A. −43
B. −13
C. 13
D. 23
E. 43
Pembahasan :
∫π0sin 2x cos x dx
⇒ ∫π02sin x cos x cos x dx
⇒ 2∫π0cos2x sin x dx
= 2[−1(2+1)cos2+1x]π0
= −23[cos3x]π0
= −23{cos3π − cos30}
= −23{(−1)3 − (1)3}
= 43
Jawaban : E
3. UN 2008
Hasil dari ∫ cos2x sin x dx = ...
A. 13cos3x + C
B. −13cos3x + C
C. −13sin3x + C
D. 13sin3x + C
E. 3 sin3x + C
Pembahasan :
∫ cos2x sin x dx
= −1(2+1)cos2+1x + C
= −13cos3x + C
Jawaban : B
4. UN 2009
Hasil ∫ cos3x dx adalah ...
A. sin x −13sin3x
B. 14cos4x
C. 3 cos2x sin x
D. 13sin3x − sin x
E. sin x − 3 sin3x
Pembahasan :
∫ cos3x dx
⇒ ∫ cos2x cos x dx
⇒ ∫ (1 − sin2x) cos x dx
Misalkan :
u = sin x
du = cos x dx
⇒ ∫ (1 − u2) du
= u − 13u3
= sin x − 13sin3x
Jawaban : A
5. UN 2009
Hasil dari ∫ sin 3x cos x dx adalah ...
A. −18cos 4x −14cos 2x + C
B. 18cos 4x
C. −14cos 4x −12cos 2x + C
D. 14cos 4x + 12cos 2x + C
E. −4 cos 4x − 2 sin 2x + C
Pembahasan :
∫ sin 3x cos x dx
⇒ ∫12(sin (3x + x) + sin (3x − x)) dx
⇒ 12 ∫ (sin 4x + sin 2x) dx
= 12(−14cos4x+(−12cos2x))+C
= −18cos 4x −14cos 2x + C
Jawaban : A
6. UN 2010
Hasil dari ∫π60(sin 3x + cos 3x) dx adalah ...
A. 23
B. 13
C. 0
D. −13
E. −23
Pembahasan :
∫π60(sin 3x + cos 3x) dx
= [−13cos3x+13sin3x]π60
= 13[sin3x−cos3x]π60
= 13{(sin π2 − cos π2) − (sin 0 − cos 0)}
= 13((1 − 0) − (0 − 1))
= 23
Jawaban : A
7. UN 2010
Hasil dari ∫ (sin2x − cos2x) dx adalah ...
A. 12cos 2x + C
B. −2 cos 2x + C
C. −2 sin 2x + C
D. 12sin 2x + C
E. −12sin 2x + C
Pembahasan :
∫ (sin2x − cos2x) dx
⇒ ∫ −(cos2x − sin2x) dx
⇒ − ∫ cos 2x dx
= −12sin 2x + C
Jawaban : E
8. UN 2010
Hasil dari ∫ sin (12x − π) cos (12x − π) dx = ...
A. −2 cos (x − 2π) + C
B. −12cos (x − 2π) + C
C. 12cos (x − 2π) + C
D. cos (x − 2π) + C
E. 2 cos (x − 2π) + C
Pembahasan :
∫ sin (12x − π) cos (12x − π) dx
⇒ ∫ 12. 2 sin (12x − π) cos (12x − π) dx
⇒ ∫ 12 sin 2(12x − π) dx
⇒ 12 ∫ sin (x − 2π) dx
= 12(−cos (x − 2π)) + C
= −12cos (x − 2π) + C
Jawaban : B
9. UN 2011
Hasil ∫π0(sin 3x + cos x) dx = ...
A. 103
B. 83
C. 43
D. 23
E. −43
Pembahasan :
∫π0(sin 3x + cos x) dx
= [−13cos3x+sinx]π0
= (−13cos 3π + sin π) − (−13cos 0 + sin 0)
= (−13(−1) + 0) − (−13(1) + 0)
= 13 + 13
= 23
Jawaban : D
10. UN 2011
Nilai dari ∫ cos42x sin 2x dx adalah...
A. −110sin52x + C
B. −110cos52x + C
C. −15cos52x + C
D. 15cos52x + C
E. 110sin52x + C
Pembahasan :
∫ cos42x sin 2x dx
= −12(4+1)cos4+12x + C
= −110cos52x + C
Jawaban : B
11. UN 2012
Nilai dari ∫π20sin (2x − π) dx = ...
A. −2
B. −1
C. 0
D. 2
E. 4
Pembahasan :
∫π20sin (2x − π) dx
= [−12cos(2x−π)]π20
= −12{cos (2.π2 − π) − cos (2.0 − π)}
= −12{cos 0 − cos (−π)}
= −12{1 − (−1)}
= −1
Jawaban : B
12. UN 2013
Nilai dari ∫π20sin3x dx = ...
A. −1/3
B. −1/2
C. 0
D. 1/3
E. 2/3
Pembahasan :
⇒ ∫ sin2x sin x dx
⇒ ∫ (1 − cos2x) sin x dx
Misalkan :
u = cos x
du = −sin x dx
−du = sin x dx
Substitusi :
⇒ ∫ (1 − u2). −du
⇒ ∫ (u2 − 1) du
= 13u3 − u + C
= 13cos3x − cos x + C
Untuk batas x = 0 sampai x = π2
= (13cos3π2 − cos π2) − (13cos30 − cos 0)
= (13.03 − 0) − (13. 13 − 1)
= 0 − (−23)
= 23
Jawaban : E
13. UN 2013
Nilai ∫π40cos2x dx = ...
A. π8+14
B. π8+12C. π8−14
D. π4+1√2
E. π4−1√2
Pembahasan :
∫π40cos2x dx
⇒ ∫π40(12 + 12cos 2x) dx
= [12x+14sin2x]π40
= (π8+14sin π2) − (0 + 14sin 0)
= (π8+14.1) − (0 + 14.0)
= π8+14
Jawaban : A
14. UN 2014
Hasil dari ∫ sin23x cos 3x dx = ...
A. −sin33x + C
B. −13sin33x + C
C. −19sin33x + C
D. 19sin33x + C
E. 13sin33x + C
Pembahasan :
∫ sin23x cos 3x dx
= 13(2+1)sin2+13x + C
= 19sin33x + C
Jawaban : D
15. UN 2014
Hasil dari ∫π60sin 4x cos 2x dx = ...
A. 43
B. 23
C. 13
D. 724
E. −13
Pembahasan :
∫π60 sin 4x cos 2x dx
⇒ ∫π6012(sin (4x + 2x) + sin (4x − 2x)) dx
⇒ 12 ∫π60 (sin 6x + sin 2x) dx
= 12[−16cos6x+(−12cos2x)]π60
= −14[13cos6x+cos2x]π60
= −14{(13cos π + cos π3) − (13cos 0 + cos 0)}
= −14{(13(−1) + 12) − (13(1) + 1)}
= −14{−76}
= 724
Jawaban : D
16. UN 2014
Hasil dari ∫ sin3x cos x dx = ...
A. 12sin4x + C
B. 14sin4x + C
C. 18sin4x + C
D. −18sin4x + C
E. −12sin4x + C
Pembahasan :
∫ sin3x cos x dx
= 1(3+1)sin3+1x + C
= 14sin4x + C
Jawaban : B
17. UN 2015
Hasil ∫ 4 sin 4x cos 2x dx adalah...
A. −16cos 6x − 12cos 2x + C
B. −13cos 6x − cos 2x + C
C. 16cos 6x − 12cos 2x + C
D. 16cos 6x + 12cos 2x + C
E. 13cos 6x+ cos 2x + C
Pembahasan :
4 ∫ sin 4x cos 2x dx
⇒ 4 ∫ 12(sin (4x + 2x) + sin (4x − 2x)) dx
⇒ 4.12 ∫ (sin 6x + sin 2x) dx
= 2 (−16cos 6x + (−12cos 2x)) + C
= −13cos 6x − cos 2x + C
Jawaban : B
18. UN 2015
Nilai dari ∫ππ4(16 sin 2x − 2 cos 2x) dx = ...
A. −9
B. −8
C. −7
D. −4
E. −2
Pembahasan :
∫ππ4 (16 sin 2x − 2 cos 2x) dx
= [−162cos2x−22sin2x]ππ4
= [−8cos2x−sin2x]ππ4
= (−8cos 2π − sin 2π) − (−8cos π2 − sin π2)
= (−8(1) − 0) − (−8(0) − 1)
= −8 + 1
= −7
Jawaban : C
19. UN 2016
Hasil dari ∫ sin52x cos 2x dx = ...
A. −15sin62x + C
B. −110sin62x + C
C. −112sin62x + C
D. 112sin62x + C
E. 110sin62x + C
Pembahasan :
∫ sin52x cos 2x dx
= 12(5+1)sin5+12x + C
= 112sin62x + C
Jawaban : D
Hasil dari ∫π60sin 4x cos 2x dx = ...
A. 43
B. 23
C. 13
D. 724
E. −13
Pembahasan :
∫π60 sin 4x cos 2x dx
⇒ ∫π6012(sin (4x + 2x) + sin (4x − 2x)) dx
⇒ 12 ∫π60 (sin 6x + sin 2x) dx
= 12[−16cos6x+(−12cos2x)]π60
= −14[13cos6x+cos2x]π60
= −14{(13cos π + cos π3) − (13cos 0 + cos 0)}
= −14{(13(−1) + 12) − (13(1) + 1)}
= −14{−76}
= 724
16. UN 2014
Hasil dari ∫ sin3x cos x dx = ...
A. 12sin4x + C
B. 14sin4x + C
C. 18sin4x + C
D. −18sin4x + C
E. −12sin4x + C
Pembahasan :
∫ sin3x cos x dx
= 1(3+1)sin3+1x + C
= 14sin4x + C
Jawaban : B
17. UN 2015
Hasil ∫ 4 sin 4x cos 2x dx adalah...
A. −16cos 6x − 12cos 2x + C
B. −13cos 6x − cos 2x + C
C. 16cos 6x − 12cos 2x + C
D. 16cos 6x + 12cos 2x + C
E. 13cos 6x
Pembahasan :
4 ∫ sin 4x cos 2x dx
⇒ 4 ∫ 12(sin (4x + 2x) + sin (4x − 2x)) dx
⇒ 4.12 ∫ (sin 6x + sin 2x) dx
= 2 (−16cos 6x + (−12cos 2x)) + C
= −13cos 6x − cos 2x + C
Jawaban : B
18. UN 2015
Nilai dari ∫ππ4(16 sin 2x − 2 cos 2x) dx = ...
A. −9
B. −8
C. −7
D. −4
E. −2
Pembahasan :
∫ππ4 (16 sin 2x − 2 cos 2x) dx
= [−162cos2x−22sin2x]ππ4
= [−8cos2x−sin2x]ππ4
= (−8cos 2π − sin 2π) − (−8cos π2 − sin π2)
= (−8(1) − 0) − (−8(0) − 1)
= −8 + 1
= −7
Jawaban : C
19. UN 2016
Hasil dari ∫ sin52x cos 2x dx = ...
A. −15sin62x + C
B. −110sin62x + C
C. −112sin62x + C
D. 112sin62x + C
E. 110sin62x + C
Pembahasan :
∫ sin52x cos 2x dx
= 12(5+1)sin5+12x + C
= 112sin62x + C
Jawaban : D